Piltur og stúlka er skáldsaga eftir Jón Thoroddsen og kom út árið 1850. Hún er almennt talin fyrsta íslenska skáldsagan í nútímaskilningi. Verkið segir frá ástarsambandi ungs manns og ungrar konu innan ramma íslensks sveitasamfélags 19. aldar. Sagan lýsir félagslegum aðstæðum, stéttaskiptingu, hjúskaparsiðum og daglegu lífi með blöndu af raunsæi og rómantískum áherslum. Bókmenntagrein hennar er rómantísk-þjóðleg raunsæisskáldsaga, þar sem þjóðlíf og siðferðileg gildi skipa mikilvægan sess.